Unimog to wyłącznie sprawdzone rozwiązania, bez wyjątkowej finezji konstrukcji za to solidne fot. Daimler

Współczesny Unimog oferowany wojsku obejmuje modele U3000/U4000 oraz U5000. Zastosowane ne silniki Mercedesa, 4 cylindrowe diesle OM 904 LA (moc 150 lub 177 KM) i OM 924 LA (moc 218 KM) spełniają Euro IV w zakresie czystości spalin. Moc maksymalna osiągana jest przy 2200 obr./min., moment maksymalny w przypadku najmocniejszego silnika wynosi 810 Nm w zakresie 1200 – 1600 obr./min. Świetne walory terenowe zapewniają: nisko położony środek masy, duży kąt natarcia i zejścia, duży kąt rampowy i wysoki prześwit oraz możliwość brodzenia do 1,2 m. Znajduje szereg zastosowań jako: ciągnik zestawów przeciwlotniczych i artyleryjskich, wóz inżynieryjny, pług śnieżny, mobilny dźwig, wersja skrzyniowa (przewozi 16 osób). Transport strategiczny jest możliwy za pomocą samolotów C130 oraz C160 w skrajnie, których to samochód się wpisuje.

Zastosowano 24 V instalację elektryczną z alternatorem 100A i rozrusznikiem o mocy 4 kW. Deska rozdzielcza w kabinie kierowcy to zespolony wyświetlacz LCD informujący o parametrach pracy pojazdu. Układ hamulcowy tarczowy z czterokanałowym ABS oraz hamulcem silnikowym z zaworem wydechu. Opcjonalnie stosowany jest układ hydrauliczny z 25 l zbiornikiem oleju o maksymalnym ciśnieniu roboczym 240 bar co pozwala zasilać wiele urządzeń hydraulicznych. W układzie kierowniczym zastosowano przekładnię ZF8095 ze wspomaganiem hydraulicznym. Zwrotność pojazdu określana jako minimalna średnica zawracania, dla rozstawu osi 3250 mm (U3000) wynosi 14, 5 m, dla rozstawów 3850/4100 mm (U4000, U5000) wynosi 16,5 m.

Dużą mobilność pomaga uzyskać zastosowany system centralnego pompowania opon. Wzrost ciśnienia w oponie powoduje zwiększenie współczynnika oporu gruntu. Wynika to z jednej strony ze zmniejszenia się powierzchni kontaktu opony z gruntem, natomiast z drugiej ze wzrostu sumy naprężeń z jakim opona oddziałuje na grunt. Dlatego przy pokonywaniu gruntów piaszczystych wskazane jest zmniejszanie ciśnienia wewnętrznego w oponie. Próby terenowe wykazały, iż w pokonywaniu bezdroży ma znaczenie ciśnienie w ogumieniu, powierzchnia opony współpracująca z podłożem jest wówczas większa co powoduje, że opona nie zapada się zbyt głęboko w miękkim podłożu.

Jednak zanim zaistniały najnowocześniejsze wojskowe modele Unimoga, jego historia trwała już kilkadziesiąt lat. Unimog to nazwa pochodząca od skrótu słów Universal-Motorgerät, co w przekładzie z niemieckiego oznacza uniwersalny pojazd silnikowy. W trakcie całej swojej historii pojazd nigdy nie zatracił swoich uniwersalnych walorów i często wykorzystywany jest jako maszyna robocza. Wszędzie tam, gdzie są trudne warunki, Unimogi znajdują zastosowanie – pojazd ten można spotkać praktycznie na drogach i bezdrożach całego świata. Także w Polsce Unimogi spotkamy w różnych działach naszej gospodarki. Producentem tego sprawdzonego w przeróżnych warunkach klimatycznych „obieżyświata” jest samochodowy koncern z siedzibą w Stuttgarcie.

Historia budowy pierwszego prototypu rozpoczęła się tuż po zakończeniu II wojny światowej, kiedy to niemiecki konstruktor Albert Friedrich po raz pierwszy sformułował nazwę Universal-Motorgerät. Uniwersalność stanowiła główne założenie konstrukcyjne, charakteryzowała też cel, którym było zbudowanie samochodu uniwersalnego, który sprawdzi się we wszystkich dziedzinach gospodarki, jednocześnie nie będzie typowym traktorem. Budowa prototypu trwała tylko 7 miesięcy. Do jego produkcji wykorzystano: układ napędowy oraz osie z Zahnradfabrik z Augsburga, odlewy wykonane w firmie Böhringer silnik benzynowy Mercedes-Benz, opony Continental. Pojazd był gotowy 9 października 1946 r., a przełom lat 1946/47 – niezwykle mroźną zimę – poświęcono na testowanie prototypu. Już na początku roku 1947 opracowano w Mercedes-Benz nowy silnik, tym razem wysokoprężny OM 636. Produkcję seryjną samochodu rozpoczęto w zakładach firmy Boehriger.

Pierwszym sukcesem Unimoga była wystawa samochodowa w 1948 r. we Frankfurcie, co zaprocentowało liczbą 600 szt. sprzedanych egzemplarzy do roku 1950. Wzrost popytu wymusił przeniesienie produkcji do nowych zakładów w Göppingen. Unimog z początkowego okresu był pojazdem o długości 3,5 m z silnikiem o mocy zaledwie 25 KM, tym niemniej posiadał: dużych rozmiarów koła, wyciągarkę i napęd 4x4, co w sumie przekładało się na spore walory użytkowe. Był na owe czasy konstrukcją nieskomplikowaną, ale skuteczną w działaniu.

Rozwijająca się gospodarka oraz w późniejszym okresie możliwość odbudowania niemieckiej armii stymulowały dalszy rozwój Unimoga. W roku 1953 pojawił się typ 401/402, w 1955 Daimler przygotował wersję 404 – pierwszego Unimoga S, który charakteryzował się przede wszystkim większym rozstawem osi (2,7 m, później 2,9 m) oraz nową kabiną. Do jego napędu wykorzystywano silniki wysokoprężne: o pojemności 2,2 dm3 i mocy 82 KM, o pojemności 2,8 dm3 i mocy 110 KM. W latach 1956–1980 wersja S wykorzystywana była, oczywiście z modyfikacjami w konstrukcji, przez Bundeswehrę. Także bazowa wersja 401/402 otrzymała nowy 30-konny silnik.

Do 1961 r. wyprodukowano 50 000 szt. samochodów Unimog. Nowe wersje Unimogów, które oznaczono już symbolem 406, otrzymywały mocniejsze silniki wysokoprężne o mocy 65 KM, najpierw czterocylindrowe, później sześciocylindrowe o pojemności 5,7 dm3 i mocy 75 KM- OM 312. Nowe silniki oraz zwiększenie rozstawu osi do 2,38 m zapoczątkowały okres świetności Unimoga, jako pojazdu znanego z dużej mobilności w terenie. Od roku 1966 rozpoczął się program Unimoga U – moc silnika wzrosła do 110 KM oraz rozstaw osi – do 2,9 m. Do 1966 r. sprzedano 100 000 Unimogów.

W 1972 r. Mercedes opracował nowy model MBtrac, czyli wersję rolniczą, która znalazła także zastosowanie w gospodarce leśnej. Podłożem odniesionego sukcesu było wykorzystanie zbliżonej do traktorów sylwetki i wyposażenia z układem napędowym Unimoga. Modelem MBtrac rozdzielono rozwój Unimoga jako maszyny roboczej od wersji typowo przeznaczonych do trakcji w warunkach drogowych. W roku 1975 na rynek wychodzi typ 425 z silnikiem 120 KM, a po jego sukcesie ukazuje się wersja 435 z silnikiem 125 KM i rozstawem osi: 3,25, 3,7 i 3,85 m. W tym też okresie Mercedes porządkuje nazewnictwo. Na rynku dostępne są modele: U 600/L, U 800/L, U 900, U 1100/L, U 1000, U 1300/L, U 1500 oraz U 1700/L z silnikiem 168 KM. Litera L oznacza dostępną wersję ze zwiększonym rozstawem osi, wartość liczbowa oznacza ładowność.

Lata 80-te to dalszy rozwój programu Unimoga: pojawiają się zmodernizowane kabiny, a także nowe typy pojazdu. Oferta staje się bardziej kompletna, najmniejszym dostępnym na rynku typem jest U 600 o dmc. 4,5 t z silnikiem 60 KM, największym jest U 2400 o dmc. 14 t ze 177-konnym silnikiem o pojemności 6 dm3. W roku 1993 na rynek trafia wersja 6x6 U 2450. Wprowadzenie trzeciej osi pozwala na poprawę mobilność w terenie wśród najcięższych wersji.

Unimogi są produkowane z różnym wyposażeniem specjalnym, z różnymi długościami ramy, o ładownościach od 2,5 t do 10 t. Napędzane są wszystkie koła w konfiguracji 4x4 lub 6x6. Najczęściej występują z 2-drzwiową, 3-osobową kabiną z miękkim lub twardym dachem i płaskimi szybami, co ma ułatwić ich wymianę i zmniejszyć możliwość uszkadzania. Wnętrze kabiny jest bardzo skromne, ale i funkcjonalne, brak jest szczególnych wygód tym niemniej podróż Unimogiem jest komfortowa. Dzieje się tak głównie za sprawą dobrze zestrojonego zawieszenia. Zawieszenie pojazdu nie jest skomplikowane, to przykład modelowo prostej konstrukcji zawieszenia zależnego – trafnego doboru solidnych sprężyn z amortyzatorami teleskopowymi i stabilizatorami przechyłu.

Do szosowej jazdy angażowana jest tylko tylna oś, w przypadku zmiany nawierzchni napęd przedni jest dołączany przez kierowcę dźwignią. Przednia i tylna oś wyposażone są w blokady mechanizmów różnicowych. Samochody są napędzane przez wysokoprężne, cztero i sześciocylindrowe, silniki Mercedesa o mocy 60–240 KM. Moc silnika dostosowana jest do masy całkowitej pojazdu oraz jego przeznaczenia. Osiągi pojazdów są szczególnie dobre, jeśli chodzi o radzenie sobie z przeszkodami terenowymi. Prędkość maksymalna nie jest wysoka i dochodzi do 85 km/h (w najmocniejszych modelach jest ograniczana elektronicznie). Podkreślenia wymaga jakość wykonania układu napędowego, świadczy o tym bardzo długa droga wybiegu, znacznie dłuższa niż w innych terenowych ciężarówkach, o czym autor przekonał się osobiście, wykonując test wersji wojskowej U 3000. W pojeździe zastosowano rozwiązania będące efektem doświadczeń wieloletniej eksploatacji. Do ciekawych należy zaliczyć brak 2-biegowej skrzyni rozdzielczej. Odpowiednią wymaganą rozpiętość przełożeń uzyskano poprzez zastosowanie 8-biegowej przekładni mechanicznej. Zmiana biegów odbywa się poprzez ruch dźwignią w układzie podwójnego H. Dodatkowo kierowca ma dźwignię tak zwanego rewersu, służącą do włączania przekładni nawrotnej, po jej przełączeniu pojazd może jeździć do tyłu. Takim sposobem do jazdy wstecz mamy 8 biegów – tak jak do przodu. Jest to zaleta przy zastosowaniach rolniczych i budowlanych, gdzie napęd dodatkowych urządzeń powinien odbywać się w dwóch kierunkach z różnymi prędkościami obrotowymi i różnym momentem napędowym. O rozpiętości przełożeń decydują też zwolnice w kołach, dzięki którym uzyskano prześwit 0,44 m, a w niektórych wersjach nawet 0,5 m – co przydaje się w jeździe terenowej. Duży prześwit pomaga także w brodzeniu. Unimogi mają wysoko umieszczony wlot powietrza do silnika oraz wylot spalin, stąd możliwość pokonywania przeszkód wodnych o głębokości do 1,2 m. Na uwagę zasługują wysokie kąty natarcia oraz dobra zdolność pokonywania wzniesień – nawet ponad 100%. Standardowym wyposażeniem jest wyciągarka oraz przystawka do odbioru mocy.

Dzień dzisiejszy to dwie drogi rozwoju Unimoga: wersja militarna oraz cywilna. Najnowsze produkty na rynek wojskowy obejmują rodzinę U 3000/4000/5000 4x4. Masa własna samochodu wynosi odpowiednio: 4,1-4,6 t dla U 3000/4000; 4,8 t U5000, a ładowności: 4,4; 4,6; 7,5 t. W pojazdach położono główny nacisk na osiągnięcie jak najwyższej mobilności w terenie. Służyć temu ma nowy przyjazny środowisku, spełniający normy Euro 4 silnik Mercedesa OM924LA. Jest to jednostka wysokoprężna, 4-cylindrowa z wtryskiem bezpośrednim, doładowana o mocy, w zależności od wersji: 150, 177 (poj. skokowa 4,25 dm3) oraz 218 KM (poj. skokowa 4,8 dm3). Moment maksymalny osiągany jest przy 2200 obr/min i wynosi: 610, 675, 810 Nm. Napęd przenoszony jest za pomocą wspomaganej elektropneumatycznie przekładni mechanicznej o 8 biegach do przodu oraz 6 do tyłu, skrzynię biegów zintegrowano z przystawką odbioru mocy. Dotychczasowy mechaniczny rewers zastąpiono urządzeniem elektronicznym EQR, tym samym dodatkowa dźwignia rewersu została wyeliminowana. Układ hamulcowy: pneumatyczno-hydrauliczny z tarczami na wszystkich kołach, 2-obwodowy z 4-kanałowym ABS, dodatkowo pneumatyczny hamulec silnikowy. We wszystkich wersjach zastosowano ogumienie dużych rozmiarów: 12,5 R20 w U 3000/4000 oraz 14,5 R20 w wersji U 5000. Pojazd wyposażono w pokładowy system diagnostyczny wykorzystujący standard złącza 15 pin. Opcjonalnie pojazdy są wyposażane w system centralnego pompowania opon.

W roku 2005 na targach Motor show w Dubaju zaprezentowano Unimog U 500 Black Edition. Samochód ten został przygotowany we współpracy z firmą tuningową Brabus i dedykowany jest klientom indywidualnym z państw arabskich. Napędzany jest silnikiem wysokoprężnym o pojemności 6,4 litra, który osiąga moc maksymalną 280 KM. Bardziej spektakularną wartością niż moc, jest moment obrotowy, którego maksimum sięga 1100 Nm.

Podczas targów IAA 2006 zaprezentowano nowego Unimoga U 20 przeznaczonego na rynek cywilny. Główną ideą konstruktorów było zbudowanie kompaktowej i funkcjonalnej ciężarówki z napędem 4x4 o dmc. 8,5 t. Zmniejszony został rozstaw kół i zaprojektowano nowoczesną, komfortowa kabinę. Wymiary U 20 wynoszą: wysokość 2,7 m, szerokość 2,15 m, rozstaw osi 2,7 m. Niewielkie wymiary skutkują średnicą zawracania na poziomie samochodu osobowego – tylko 12,8 m. Bardzo dobre zabezpieczenie antykorozyjne pozwala na pracę w nieprzyjaznych warunkach otoczenia. U 20 jest samochodem bardzo praktycznym, istnieje możliwość łatwego montażu: niewielkiego dźwigu, pługów, podnośników – urządzeń zasilanych hydraulicznie. Główne zadania, które postawiono przed nowym Unimogiem to: odśnieżanie dróg, koszenie rowów, załadunek i transport ładunku, mycie nawierzchni.

Unimog jest jedną z konstrukcji, które są produkowane, rozwijane i doskonalone przez dziesiątki lat. Przez lata dochodzono do standardu, który dziś stanowi o renomie i sukcesie marki – taka cierpliwość przydałaby się wielu dzisiejszym włodarzom firm motoryzacyjnych.