Popularna wersja rozpoznawcza M11 fot. Panhard

Armia francuska jest prekursorem w eksploatacji lekkich kołowych samochodów opancerzonych. W armii tej eksploatuje się wiele modeli lekkich pojazdów. Pierwszym pojazdem wykorzystywanym po drugiej wojnie światowej eksploatowanym w latach pięćdziesiątych przez francuskich żołnierzy był brytyjski Ferret. Jego następcą był lekki samochód opancerzony Panhard AML, eksploatowany w armii od początku lat sześćdziesiątych. Ogromny obszar działań bojowych (udział we wszystkich konfliktach powojennych na świecie) oraz lata eksploatacji w różnych warunkach klimatycznych i terenowych pozwolił na zebranie wiedzy a przede wszystkim doświadczenia, które zaowocowało w roku 1978 opublikowaniem przez armię francuską wymagań taktyczno-technicznych na nowy lekki samochód opancerzony.

W pierwszej części procesu tworzenia nowego samochodu zlecono pięciu różnym firmom opracowanie wstępnych projektów nowego pojazdu. Po analizie projektów armia podpisała kontrakty z dwoma firmami Panhard & Levassor oraz Renault V.I. na opracowanie prototypów samochodu.

Zgodnie z projektami wstępnymi Renault budował samochód oznaczony kryptonimem PTVBL z silnikiem Renault J8S338, znajdującym się w tylnej części nadwozia. Panhard z kolei prowadził prace nad samochodem PT M 11, z silnikiem Peugeot XD 3T umieszczonym z przodu. Pojazdy te różniły się przede wszystkim wymiarami i jakością opancerzenia (na korzyść Panharda).

Prototypy wykonano w 1983r. Okres pięciu lat od opublikowania założeń taktyczno technicznych do stworzenia prototypów wydaje się być bardzo krótki (w porównaniu z niektórymi programami modernizacyjnymi). Prototypy te poddano wnikliwymi i szeroko zakrojonym testom prowadzonym przez armię. O skali tych prób może dać wyobrażenie fakt, że trwały one dwa lata, a każdy z samochodów wykonał przebieg znacznie przekraczający150.000 km w różnych warunkach terenowych i klimatycznych.

Wyniki testów ogłoszono w lutym 1985r. W tej rywalizacji zwycięskim był prototyp firmy Panhard i z tą firmą zawarto umowę na produkcję samochodów partii próbnej. Samochodowi nadano nazwę Panhard VBL (Vehicule Blinde Leger). Wozy partii próbnej, w liczbie 15 sztuk, dotarły do jednostek latem 1988r., gdzie zostały poddane ponownym testom.

Pozytywne opinie, jakie otrzymał samochód po testach, stały się uzasadnieniem do podpisania kontraktu zawarty pomiędzy armia Francji a Panhardem. Kontrakt przewidywał dostarczenie 1585 samochodów VBL w trzech partiach. Produkcja pierwszej partii, liczącej 569 pojazdów została rozpoczęta w 1990r. i zakończyła się na początku roku 1995. W tym że roku rozpoczęła się produkcja drugiej partii, która została przekazana do jednostek do jesieni 1996r. Produkcja trzeciej partii rozpoczęła się w 1996r. a ostatnie samochody zostały przekazane do jednostek w połowie roku 1997. W końcu tego roku armia Francji eksploatowała około 1000 samochodów Panhard VBL.

Na podstawie uwag zebranych z eksploatacji jednocześnie z produkcją seryjną Panhard prowadził prace zmierzające do opracowania wydłużonej wersji samochodu, czego wymagała armia. Dwa modele takiego pojazdu zostały przekazane do oceny specjalistom wojskowym w 1995r. Uzyskały one akceptację do produkcji prototypów, które zbudowano w 1996r. Po przeprowadzeniu badań armia francuska złożyła zamówienie na dostawę ponad 100 samochodów VBL w wydłużonej wersji, których produkcję rozpoczęto na przełomie lat 1997/98.

VBL widok z boku fot. Militaryrok

Kadłub transportera ma klasyczny układ samochodu osobowego a raczej dostawczego - silnik zamontowano z przodu, w tylnej części umieszczono przedział załogowo-ładunkowy.

Kadłub pojazdu został wykonany ze stalowych płyt pancernych o zwiększonej twardości metodą spawania. Kadłub pełni funkcję samonośnego nadwozia - pełni funkcję bazy, do której montowane są zespoły samochodu.

Miejsce kierowcy znajduje się w przedziale załogowym, po lewej stronie obok dowódcy (siedzenie po prawej stronie). Obaj mają w ścianie bocznej duże drzwi ułatwiające zajmowanie miejsc. W dachu nad ich siedzeniami wykonano włazy. Pokrywa włazu kierowcy otwiera się do przodu, pokrywa dowódcy - do tyłu. Obaj żołnierze obserwują teren przez duże, kuloodporne szyby umieszczone przed nimi oraz nieco mniejsze zamontowane w drzwiach. Za siedzeniami dowódcy i kierowcy jest miejsce dla pozostałych żołnierzy, uzbrojenia lub transportowanych towarów. Do tylnej części nadwozia można dostać się przez duże drzwi zamontowane w tylnej ścianie. W górnej części drzwi znajduje się kuloodporna szyba.

Francuski poziom wykonania, komfortu i wygody nie zaskakuje swą niezwykle staranne (jak na opancerzony wóz bojowy) wykończeniem wnętrza. Kierowca i dowódca, dzięki regulowanemu fotelowi może przyjąć wygodną pozycję! Hałas panujący we wnętrzu jest do przyjęcia dla przeciętnego właściciela samochodu z silnikiem Diesla, a żołnierz, który miał szczęście jeździć innymi wozami opancerzonymi jest gotów mówić nawet o komforcie.

W przedniej części nadwozia umieszczono silnik i układ napędowy. Samochód napędzany jest znanym silnikiem o zapłonie samoczynnym Peugeot XD 3T. Silnik ten jest montowany we wszystkich (w danej klasie) w nowszych pojazdach armii francuskiej. Oferowany jest również w pakiecie modernizacyjnym starszych konstrukcji. Zważywszy ponadto, że silnik ten jest mocno zunifikowany z silnikiem samochodów osobowych Peugeot 505 oraz 605, dostęp do części zamiennych jest bardzo łatwy praktycznie w każdym miejscu w świecie i serwisie Peugota. Z silnikiem połączono przekładnie ZF 4 HP 220/240. Jest to mechanizm z dwustopniową, blokowaną przekładnią hydrokinetyczną, realizujący cztery przełożenia podczas jazdy do przodu i jedno wsteczne. Przekładnia hydrokinetyczna jest blokowana przez wielotarczowy hamulec sterowany hydraulicznie. Blokowanie ma miejsce na wszystkich biegach, kiedy sprawność przekładni spada poniżej 80%. Skrzynia biegów oparta jest o dwa rzędy planetarne sterowane hamulcami. Napęd od przekładni przenoszony jest na dwubiegową skrzynię redukcyjną, gdzie rozdzielany jest na dwa strumienie. Jeden napędza koła osi przedniej, drugi poprzez międzymostowy mechanizm różnicowy (również ZF) przenoszony jest na koła osi tylnej.

Koła przedniej osi zawieszone są na podwójnych wahaczach trójkątnych z którymi współpracują sprężyny spiralne oraz amortyzatory hydrauliczne dwustronnego działania. Koła tylnej osi zawieszono na wahaczach wleczonych i wałkach skrętnych oraz amortyzatorach hydraulicznych dwustronnego działania. Stosuje się ogumienie rozmiaru 9.00x16. Na felgach zamontowane są wkładki Michelin zapewniające możliwość kontynuowania bezpiecznej jazdy po przebiciu opony na odległość 50 km z prędkością ponad 30 km/h. Dodatkowo Panhard VBL wyposażony jest seryjnie w centralny układ pompowania opon umożliwiający płynną zmianę ciśnienia. Zezwala to na zwiększenie mobilności pojazdu.

W samochodzie zastosowano układ wspomaganiu układu kierowniczego ZF Servocom. Jest to kompaktowy, dwuobwodowy układ hydrauliczny oddziaływujący na każde z kół kierowanych poprzez oddzielny zawór. Precyzja sterowania jest zapewniona dzięki małemu skokowi suwaków zaworów, co skutkuje bardzo małymi czasami stanów nieustalonych. Dwuobwodowy układ hamulcowy oddziaływuje na hamulce tarczowe zamontowane przy wszystkich kołach.

Panhard VBL jest samochodem pływającym. Zważywszy na konieczną do tego celu szczelność kadłuba (a przede wszystkim jego sztywność) oraz troje dużych drzwi w kadłubie nadanie cechy pływalności wzbudza szacunek dla koniecznej staranności wykonania. Nie jest możliwe jakiekolwiek niedociągnięcie czy niedokładny montaż, gdyż pojazd o tak ażurowej konstrukcji nadwozia natychmiast się rozszczelni. Samochód może pokonywać przeszkody wodne po około dwuminutowym przygotowaniu. Do zasadniczych czynności należy ręczne postawienie falochronu w przedniej części nadwozia. Podczas pływania samochód napędzany jest pędnikiem znajdującym się w osi pojazdu, pod nadwoziem.

Samochód został szybko przystosowany do różnych ról na polu walki. Armia francuska zakupiła pojazd w dwóch podstawowych wersjach:

– rakietowego niszczyciela czołgów; w tylnej części nadwozia, na dachu zamontowano wyrzutnię kierowanych rakiet przeciwpancernych MILAN oraz karabin maszynowy kał. 7,62 mm na obrotnicy osadzonej dookoła włazu dowódcy. W pojeździe przewozi się 6 pocisków rakietowych oraz 3000 nabojów karabinowych. Załoga samochodu liczy 3 żołnierzy,

– rozpoznawczej; uzbrojonej w karabin maszynowy kal. 7,62 mm lub 12,7 mm. Jeśli zamontowano karabin kal. 7,62 mm zapas amunicji wynosi 3000 nabojów,

w przypadku drugiego karabinu zapas amunicji wynosi 1200 nabojów. Samochód ma załogę dwuosobową.

Ponadto firma Panhard promuje również inne wersje samochodu VBL: samochodu dowodzenia, rozpoznania i walki radioelektronicznej, transportera opancerzonego, zestawu przeciwlotniczego uzbrojonego w wyrzutnie rakiet MATRA, niszczyciela czołgów uzbrojonego w wyrzutnie rakiet TOW oraz HOT, wozu walki radioelektronicznej, wozu łączności czy wozu amunicyjnego. Istnieje możliwość zamontowania dowolnego zestawu przeciwlotniczego. Istnieje w obecnej chwili oferowany jest pojazd wyposażony w wyrzutnie przeciwlotnicze typu Mistral.

Dodatkowo istnieje możliwość zamontowania dowolnego uzbrojenia a w szczególności granatnika automatycznego.

Jak już wspominaliśmy opracowana została już wersja wydłużona samochodu o rozstawie osi zwiększonym do 2700 mm. Dzięki takiemu rozwiązaniu uzyskano obszerniejsze wnętrze, które umożliwia montowanie na samochodzie lekkich wieżyczek uzbrojonych w karabin maszynowy kal. 7,62 mm lub 12,7 mm a nawet kal. 20 mm, stosowana w niemieckich transporterach opancerzonych Wiesel 1. Wersja ta jest szczególnie przydatna do zastosowania bez załogowych wieżyczek zdalnie sterowanych.

Pomimo stosunkowo krótkiego okresu czasu, jaki upłynął od wdrożenia do produkcji i braku doświadczeń z dłuższej masowej eksploatacji Panhard VBL odniósł poważny sukces eksportowy. Został zakupiony w liczbie ponad 250 sztuk przez armie 12 krajów. Największymi odbiorcami są: Nigeria (72 samochody), Oman (51 szt.) i Meksyk (40 szt.). Jego charakterystyczna lekka sylwetka jest rozpoznawalna wśród lekkich pojazdów państw NATO w porównaniu z innymi samochodami charakteryzuje się on ogromną mobilnością operacyjną. Dzięki stosunkowo małej masie istnieje możliwość zrzucania samochodu na platformach desantowych z dużych wysokości i z przyziemienia. Odpowiedni zestaw uchwytów pozwala na podczepianie transportera pod śmigłowiec transportowy. VBL Panhard jest pojazdem który sprawdził się w Kosowie, Bośni i wielu operacjach wojskowych na całym świecie. Duża unifikacja z częściami cywilnych samochodów sprawia że pojazd ten jest tani w eksploatacji. Ten wymóg powinien być rozpatrywany przez wielu wojskowych w czasie wprowadzania swych armii w nowe transportery.

Podczas pływania samochód napędzany jest pędnikiem znajdującym się w osi pojazdu, pod nadwoziem fot.  Militaryrok

Dane taktyczno-techniczne transportera Panhard VBL (wydłużona wersja):

• – Załoga 2 lub 3;
• – Układ napędu 4 x 4;
• – Masa bojowa 3590 kg (3800-4000kg);
• – Wsp. mocy jednostkowej 19,7 kW/t - 26,8 KM/t (17,5 kW/t – 23,75 KM/t);
• – Długość nadwozia 3880 mm (4095 mm);
• – Szerokość 2020 mm;
• – Wysokość do stropu nadwozia 1700 mm;
• – Wysokość pojazdu z km 7,62 mm 2140 mm;
• – Prześwit 370 mm;
• – Rozstaw kół 1690 mm;
• – Rozstaw osi 2490 mm (2705 mm);
• – Prędkość maksymalna 95 km/h;
• – Zasięg 600 km;
• – Głębokość brodu 0,9;
• – Silnik Peugeot XD 3T, ZS, turbo, 70 kW (95 KM)/4150 obr/min;
• – Skrzynia biegów automatyczna ZF 4 HP 220/240, przód - 3/tył – 1.

.