Czy Land Rover Defender to dobra propozycja dla WP? Zapraszamy do lektury!

Land Rover 110 jest użytkowany przez formację Żandarmerii Wojskowej Fot. J. Kończak

Defender w założeniu powstał jako samochód utylitarny na potrzeby wojska, jednak służy również jako niezawodna, ruchoma platforma robocza niezliczonym służbom oraz wielu gałęziom przemysłu, jest wykorzystywany w rolnictwie i wszędzie tam gdzie tzw. bulwarowce (samochody quasi-terenowe o ładnym wyglądzie) nie są w stanie podołać trudnemu terenowi i panującym warunkom klimatycznym.  Do konstrukcji pojazdu militarnego użyto sprawdzonych podzespołów z Willisa. Land Rover I generacji powstał w 1947 r.  (więcej o historii Land Rovera można przeczytać w artykule S. Ławniczaka i W. Barnata).

Wielozadaniowe lekkie samochody terenowe w Wojsku Polskim są nazywane zgodnie z przyjętą „Koncepcją Nowej Struktury Transportu Samochodowego SZ RP” samochodami ciężarowo-osobowymi wysokiej mobilności. Służą one do transportu żołnierzy oraz drobnego sprzętu niezbędnego wojskowym w wymagającym terenie, ułatwiając przemieszczenie po bezdrożach. Samochody z tej grupy stanowią bazę do montażu specjalistycznego wyposażenia, np. środków rozpoznania, środków łączności.

W Siłach Zbrojnych RP samochody ciężarowo-osobowe wysokiej mobilności używane są przez wszystkie rodzaje wojsk i służb. Potrzeby w tej grupie kształtują się na poziomie ok. 2000 szt. i są zabezpieczone na poziomie ok. 90 %.

Czy Defender znalazł się w tej grupie? Ogólnie mówiąc Land Rovery wzbogaciły grupę pojazdów wysokiej mobilności w SZ RP. Przyglądając się bliżej sytuacja z punktu widzenia „Koncepcji” wydaje się być trochę skomplikowana, a to za sprawą głównego gestora sprzętu i odbiorcy – Żandarmerii Wojskowej, w której Defendery służą jako pojazdy interwencyjne, mimo że posiadają wszystkie cechy samochodów ciężarowo-osobowych wysokiej mobilności. W Wojskach Lądowych użytkowane są Defendery w CSNMP w Kielcach, gdzie szkolą się polscy żołnierze przed wyjazdami w różne zakątki Ziemi w ramach misji wojskowych. Jednak dla przeciętnego obywatela wojskowa terenówka z sygnalizatorem świetlnym w kolorze niebiesko-czerwonym czy bez, nie ma większego znaczenia, gdyż ma kolor zielony (lub w „łaty” maskujące) i jest podobna do swego protoplasty z czasów II wojny światowej – Jeepa Willysa. Do Wojska Polskiego Land Rovery Defendery 110 trafiły w latach 2005-2009 w ilościach: 2005 – 33 szt., 2006 – 52 szt, 2007 – 53 szt.,2009 – 15 szt. Żandarmeria Wojskowa użytkuje 142 szt. tych samochodów, zaś Wojska Lądowe 11 sztuk. Oprócz modelu Defender 110 eksploatowane są w WP pojedyncze egzemplarze modelu Rangerover i Discovery przez Siły Specjalne. Przykładowe ilości eksploatowanych w WP samochodów terenowych zamieszczono w tabeli.

Głównymi przedstawicielami samochodów ciężarowo-osobowych wysokiej mobilności w Wojsku Polskim są następujące typomarki:

• rosyjskie UAZ-469B i UAZ 452 oraz polski Tarpan, pojazdy z silnikami o zapłonie iskrowym (benzyniaki) lub pierwsze Tarpany z silnikiem wysokoprężnym – ta grupa sprzętu wyczerpała resurs eksploatacyjny (20 lat) i powinna być skierowana do zagospodarowania przez Agencję Mienia Wojskowego. Ilość tych pojazdów to ok. 1800 samochodów;
• rodzimej konstrukcji samochody typu Honker, eksploatowane w podobnej ilości co sprzęt nieperspektywiczny. Honkery jako rozwinięcie Tarpana zasługują na opis w osobnym artykule, ze względu na to, iż są one konstrukcją opracowaną przez polskich inżynierów i produkowane w Polsce, o czym nie wolno zapomnieć. Pojazdy te to sprzęt stosunkowo młody, którego docelowa norma eksploatacji w latach dobiega do połowy. Konstrukcja ta nie miała szczęścia do rozwoju, ponieważ przemiany ekonomiczne w polskim przemyśle motoryzacyjnym doprowadziły do sytuacji, w której pojazd miał kilku „opiekunów” a w konsekwencji każdy z nich wprowadzał własne zmiany techniczne. Odbija się to niekorzystnie na wizerunku i jakości marki w procesie eksploatacji pojazdu, jego naprawach, zaopatrywaniu w techniczne środki materiałowe. Niby jeden samochód, a kilka grup części zamiennych, pochodzących od innych dostawców. Efektem jest niezadowolenie użytkownika (pododdziału wojskowego) i specjalistów z wojskowej bazy obsługowo-remontowej oraz zaopatrzeniowców;
• Mercedes 290 GD – jego czas eksploatacji w WP to ok. 75% docelowej normy. Pojazdy te również zasługują na oddzielny opis, ponieważ podobnie jak Defendery powstały z wykorzystaniem sprawdzonych podzespołów masowo produkowanych na potrzeby cywilnych wyrobów fabryki ze Stutgartu.
• Pojazdy takie jak HMMWV i IVECO SCAM to samochody z tzw. 2 podrgupy 1 grupy, o ładowności do 2,5 t. Używane są przez pododdziały sił specjalnych (desantowo-szturmowe) i w misjach bojowych poza granicami Polski jako nośniki uzbrojenia i sprzętu specjalistycznego. Podatne na dopancerzenie. HMMWV to jednak waga ciężka w porównaniu do UAZ-ów, Tarpanów, Mercedesów GD, Honkerów i Defenderów.
• Pozostałe samochody takie jak Daewoo Musso to niszowa marka w tej grupie sprzętu.

Defender

Defender został zaprojektowany w typowym dla samochodów terenowych układzie z przednią osią dociążoną przez silnik zblokowany z elementami układu napędowego. Miejsca pracy kierowcy i dowódcy pojazdu umieszczono za silnikiem. Przestrzeń transportowa umieszczona jest za kierowcą i podparta przez napędzany tylny most. Napęd od silnika przekazywany jest do wszystkich kół jezdnych z wykorzystaniem międzyosiowego mechanizmu różnicowego. W zawieszeniu wykorzystano sprężyny śrubowe, dzięki czemu znacznie powiększono skok koła jezdnego w porównaniu z zawieszeniem zależnym na resorach piórowych. Układ hamulcowy wykorzystuje skuteczne hamulce tarczowe wzbogacone o system zapobiegający blokowaniu kół podczas hamowania (ABS) oraz elektroniczny system kontroli trakcji (ETC) zapobiegający zrywaniu przyczepności podczas jazdy na śliskim podłożu.

Silnik
Całkowicie nowy 2,4-litrowy wysokoprężny silnik Defendera rozwija wiodący w klasie moment obrotowy na poziomie 360Nm (90% maksymalnej mocy dostępne jest na życzenie od 2,200 obr/min do ponad 4,350 obr/min) co jeszcze bardziej podnosi legendarne możliwości samochodu. Faktem jest, że silnik ten jest nie tylko całkowicie zgodny z normą EURO 4 regulującą emisje, ale również może być dostrojony do pracy na paliwie o zmiennej jakości i o wyższej zawartości siarki, które jest dostępne na rynkach rozwijających się, co podtrzymuje wizerunek Defendera jako produktu prawdziwie globalnego. Nowy silnik jest również o 30% cichszy od poprzedniej jednostki napędowej. Ciekawie rozwiązano sposób sterowania pedałem przyśpieszania. W normalnych warunkach drogowych, w których pożądana jest natychmiastowa reakcja przepustnicy, wykorzystywany jest układ Fast Throttle Control (FTC), dzięki któremu większa część mocy silnika dostępna jest przy pierwszych 30 % skoku pedału przyśpieszenia. Jeżeli jednak wybrano niski zakres skrzyni redukcyjnej, przepustnica pracuje w trybie długiego skoku pedału przyśpieszenia zapewniając delikatne oddawanie mocy w warunkach terenowych. Ułatwia to pracę kierowcy. Mechanizm rozrządu uległ zmianie w stosunku do wcześniejszych wersji jednostki napędowej. Zębaty pasek rozrządu zastąpiono bardziej pewnym i mniej zawodnym łańcuchem rozrządu, co jest ważne w zastosowaniach militarnych. Praca silnika monitorowana jest przez system diagnostyki pokładowej w standardzie EOBD co w połączeniu z użytym systemem wtrysku z pompowtryskiwaczami ze sterowaniem elektronicznym, gwarantuje dostęp do parametrów bieżących pracy oraz tzw. ramek zamrożonych – zapisanych w pamięci komputera błędach dotyczących nieprawidłowości w pracy, jakości paliwa i innych parametrach związanych z emisją szkodliwych substancji do atmosfery.

Skrzynia biegów
Według producenta doświadczenie z jazdy będzie jeszcze lepsze dzięki całkowicie nowej sześciostopniowej skrzyni biegów Defendera. Została ona specjalnie opracowana do pracy pod dużym obciążeniem, jest lżejsza, wytrzymalsza oraz zapewnia płynniejszą pracę podczas jazdy szosowej, gładszą zmianę przełożeń i mniejsze zużycie paliwa. Poprawiona pozycja dźwigni zmiany biegów oferuje większą wygodę i łatwość użycia. Niższy pierwszy bieg zapewnia redukcję prędkości pełzania i zapewnia większy moment obrotowy, co sprawia, że holowanie przyczep jest niemal bezwysiłkowe.

Eksploatacja i naprawy
Plan serwisowy obliczono na poziomie 20000 km pomiędzy przeglądami. Czy dla samochodu terenowego jest to prawidłowa wartość? Biorąc pod uwagę użycie nowoczesnych materiałów eksploatacyjnych, technologię produkcji podzespołów pojazdu, odpowiedni dobór materiałów do obciążeń dynamicznych, zatem przyjęty przez producenta plan serwisowy jest optymalny dla użytkownika i dla serwisu. Nie zwalnia on jednak użytkownika z troski i dbałości o powierzony sprzęt. Defender jako złożony układ mechaniczny zamknięty w bryle pojazdu podlega również awariom, które powinny być usunięte w celu odtworzenia zdolności bojowej sprzętu. Pracochłonność przy czynnościach obługowo-naprawczych u Defendera jest porównywalna z innymi samochodami terenowymi o podobnych właściwościach jezdnych, wymiarach geometrycznych i masie. Są to czynniki, z którymi musi zmierzyć się człowiek – mechanik wyposażony w odpowiednie narzędzia oraz wyszkolony w zakresie technologii napraw dla danej marki. Land Rover oferuje system szkoleń dla kadry technicznej, co ułatwia potencjalnemu nabywcy przyszłą eksploatację pojazdów.

Zaopatrzenie w części zamienne
Zapewnienie utrzymania sprzętu w sprawności technicznej zazwyczaj wojskowi powierzają pododdziałom remontowym. Najistotniejszym czynnikiem decydującym o walorach użytkowych samochodu jest czas jaki mija od stwierdzenia (diagnozy), bądź konieczności wykonania zalecanego przeglądu do oddania samochodu użytkownikowi. Istotne znaczenie w tym przypadku ma dostępność części zamiennych i materiałów eksploatacyjnych. Tu Defender pokazuje swój kolejny atut. Dostępne techniczne środki materiałowe są prawie na całym świecie. Oprócz części dostępny jest także serwis i wsparcie techniczne wraz jednolitym systemem informatycznym wspomagającym pracę w sieci Land Rovera. Ponadto użytkowanie samochodów terenowych spod logo Land Rovera przez użytkowników cywilnych daje możliwość zakupu materiałów serwisowych od niezależnych dostawców specjalizujących się w zaopatrywaniu sieci serwisów autoryzowanych albo warsztatów samodzielnych (w Polsce firmy takie jak np. FOTA, InterCars, InerTeam).

Komponenty Land Rovera powodują, że jest wytzrymały na trudy eksploatacji Fot. Land Rover

Zasilanie paliwami alternatywnymi
Defender z silnikiem wysokoprężnym pierwotnie przystosowany jest do zasilania olejem napędowym. Zmieniająca się sytuacja na polu walki, brak własnego zaopatrzenia w paliwo (mps) może doprowadzić do braku możliwości wykonania zadania. Silnik Defendera radzi sobie doskonale z paliwami (olejami napedowymi) gorszej jakości (zasiarczenie, paliwa zleżałe w procesie długookresowego przechowywania) oraz z paliwami alternatywnymi dla oleju napędowego, tj. z uniwersalnym paliwem pola walki (wg nazewnictwa NATO) F-34 wywodzącym się z tzw. naft (paliw) lotniczych. Ponadto nawet najnowsze wcielenie silnika Defendera z systemem wtrysku Common Rail będzie prawidłowo współpracować oprócz F-34 z innymi popularnymi w pakcie NATO paliwami na bazie ropy naftowej. Są nimi paliwa stosowane do napędu floty morskiej, takie jak: F-76, F-63 oraz oleje opałowe F-58 KERO/B. Najważniejszą kwestią przy zasilaniu paliwami alternatywnymi jest fakt, że użytkownik nie musi wykonywać żadnych modyfikacji, przełączeń i regulacji przy układzie zasilania w paliwo silnik Defendera. Adaptacja pracy silnika następuje automatycznie, na podstawie informacji z czujników umieszczonych przy silniku i w układzie paliwowym Land Rovera.

Próby i testy
Defender 110  jak większość pojazdów, którymi zainteresowane są Siły Zbrojne był testowany przez specjalistów, między innymi z w wybranym zakresie przez WITPiS. Weryfikowano czy spełni postawione wymagania przez użytkownika, którym była Żandarmeria . Wszelkie próby drogowe i off-roadowe przeszedł bez większych problemów. Żaden z układów samochodu nie odmówił posłuszeństwa, a mordercze warunki bardzo intensywnej eksploatacji (prób) nie spowodowały uszkodzeń samochodu. Tak więc egzamin testowy, narzucony przez rygorystyczne wojskowe przepisy dotyczące zachowania się pojazdu w jeździe terenowej Defender zdał bez zarzutu.

Podsumowanie
Defender stanowi solidną i sprawdzoną konstrukcję w wojskowej grupie samochodów ciężarowo-osobowych wysokiej mobilności. Charakteryzuje się uniwersalnością w zakresie użytkowym dla różnych rodzajów wojsk i służb. Jego podwozie może być tzw. „bazą” dla konfiguracji i instalacji różnorodnego uzbrojenia lekkiego i osprzętu specjalistycznego, dzięki czemu różne służby otrzymują nośnik kompatybilny eksploatacyjnie z podstawową odmianą samochodu, co jest istotne w przypadku zaopatrywania w części zamienne i planowaniu obsług (napraw). Ponadto zastosowanie wysokoprężnej jednostki napędowej podatnej na zasilanie paliwami alternatywnymi dla oleju napędowego wzbogaca Defendera o jeszcze jeden ważny atut – uproszczenie systemu zaopatrywania w materiały pędne na polu walki, często na szerokim teatrze działań operacyjnych. Użytkowanie Defendera przez wiele armii na Świecie, jego eksploatacja w misjach stabilizacyjnych i bojowych realizowanych w ramach ONZ i NATO oraz powszechny i dostępny w ponad 100 państwach autoryzowany serwis wraz z towarzyszącym pakietem logistycznym są dowodami na podjęcie decyzji związanej z pozyskaniem przez SZ RP tego pojazdu. Wybór jest jednak zawsze zależny od klienta (zamawiającego).

Zapraszamy do galerii zdjęć pochodzących ze zbiorów Pana Andrzeja Wojceichowskiego oraz producenta.