Shtora 2 montowana była mi.in. na czołgach t-80U…   …a także na ukraińskich czołgach T-84. Rys.archiwum

Systemy ochrony aktywnej obecnej generacji nie posiadają możliwości wykrycia i zniszczenia pocisków podkalibrowych. Jednakże, mając na uwadze postępujący rozwój w dziedzinie systemów kontroli ognia i wykrywania zagrożeń, jest bardzo prawdopodobne, że systemy ochrony aktywnej następnej generacji będą zdolne do wykrywania i niszczenia zarówno przeciwpancernych pocisków kierowanych, jak i pocisków podkalibrowych.

Dlaczego rozwijać systemy ochrony aktywnej?

Zadaniem twojego pododdziału jest atak wzdłuż osi Mustang, zdobycie obiektu Patton i zniszczenia elementów 152 MRR w celu zajęcia wysuniętych punktów obrony i zapobieżenia atakowi nieprzyjaciela na północne skrzydło 2 BCT. Twoje oddziały atakują ze stałym natężeniem i zdobywają pozycje wsparcia ogniowego. Obserwujesz pozycje bojowe nieprzyjaciela, które zostały dokładnie rozpoznane przez twojego S2 i wydajesz rozkaz dowódcom swoich Bradleyów, aby wycelowali swoje przeciwpancerne pociski kierowane TOW w czołgi T-80 z odległości 2,5 km. Po namierzeniu i oddaniu strzału, gdy opada chmura dymu i ognia po uderzeniu pocisków, ku twojemu zdziwieniu okazuje się, że atak ten nie odniósł żadnego skutku. BMP-3 i T-80 nieprzyjaciela natychmiast namierzają twoje pozycje swoimi laserowo naprowadzanymi przeciwpancernymi pociskami kierowanymi AT-10 i AT-11. Zostaje trafionych kilka twoich Bradleyów i czołgów i ponoszone straty rosną w alarmującym tempie. Jak to możliwie? Dlaczego przeciwpancerne pociski kierowane TOW były nieskuteczne? Czy jest to całkowita fikcja czy też realia niedalekiej przyszłości? Wiele armii na świecie wyposażyło swoje pojazdy w różnorodne systemy ochrony aktywnej. Obecnie nie stanowią one znaczącego zagrożenia dla wojsk NATO jednak na skutek coraz częstszego ich wykorzystania i udoskonalania, obraz ten może się radykalnie zmienić.

W odniesieniu do wozów opancerzonych, aktywna ochrona jest systemem obronnym mającym na celu przechwycenie, zniszczenie lub zmylenie nadlatujących pocisków nieprzyjaciela. Systemy ochrony aktywnej można podzielić na dwie kategorie: systemy „aktywne” lub „niszczące” („active” lub „hard kill”) i systemy „przeciwdziałające” lub „zmylające” („coumtermeasure” lub „soft kill”). System „niszczący” namierza i niszczy pociski przeciwnika zanim te dosięgną swojego celu. Jest to system obrony przed pociskami rakietowymi, który wytwarza aktywną strefę ochrony w bezpiecznej odległości wokół pojazdu . Systemy „zmylające” zakłócają lub powodują zmianę toru lotu nadlatującego pocisku nieprzyjaciela poprzez użycie amunicji maskującej, urządzeń zakłócających (jammers), celów pozorujących (decoys) lub środków redukujących charakterystyczne cechy radiolokacyjne celu.

Po co rozwijać systemy ochrony aktywnej, skoro opancerzenie, siła ognia i mobilność czołgów tak znacząco zostały zwiększone w ostatnim dziesięcioleciu? Rozważmy powody.

Obecne systemy ochrony aktywnej są zaprojektowane tak, aby ochraniać pojazd przed przeciwpancernymi pociskami kierowanymi, nie zaś przed amunicją czołgową taką jak amunicja podkalibrowa (KE), czy też amunicja odłamkowo-burząca (HE). System, który zapewni ochronę przed współczesną bronią przeciwpancerną, zwiększy ochronę czołgu w walce z innym czołgiem.

Produkcja, siła ognia i rozpowszechnienie przeciwpancernych pocisków kierowanych dawno już wyprzedziły możliwości ochronne pancerzy. Sytuacja ta, w połączeniu z zaawansowanymi przeciwpancernymi pociskami kierowanymi atakującymi z góry i pociskami wystrzeliwanymi ze środków powietrznych z odległości daleko przekraczającej zasięg pokładowej broni przeciwlotniczej, zwielokrotniła zagrożenie dla sił pancernych.

Masa czołgów najnowszej generacji wynosi około 60-70 ton i niektórzy specjaliści zajmujący się rozwojem czołgów uważają, że jest to maksymalna masa, którą można jeszcze zaakceptować . Dodanie do czołgu o takiej masie pakietu pancerza reaktywnego spowodowałoby prawdopodobne przekroczenie limitów dopuszczalnego obciążenia zawieszenia, co z kolei wpłynęłoby na pogorszenie mobilności czołgu. Co więcej, przeciwpancerne pociski kumulacyjne najnowszej generacji opracowane zostały specjalnie w celu przebicia pancerzy reaktywnych poprzez zastosowanie zarówno dwu- lub trzygłowicowych pocisków, czepców balistycznych (ballistic caps), jak i zmianę kierunku penetracji .

Oczekiwanie na przełom jakościowy w rozwoju pancerzy nie jest rozwiązaniem dla wojsk pancernych, odporność pancerzy czołgowych nie zapewnia już od dawna ochrony przed współczesną bronią przeciwpancerną. Bardziej opłacalne jest zwiększenie ochrony czołgu poprzez dodanie pakietu pancerza reaktywnego i systemu ochrony aktywnej niż zakup lub opracowanie nowych czołgów o wystarczających zdolnościach. Jest to szczególnie opłacalne dla krajów Bliskiego Wschodu i Europy Wschodniej, ponieważ pakiety modernizacyjne zawierające pancerz reaktywny i system ochrony aktywnej mogą być montowane na czołgach T-55, T-62 i T-72 w trakcie rutynowych programów modernizacyjnych. Z drugiej strony są one na tyle lekkie, że nie wpływają na zmniejszenie mobilności czołgu.

Co więcej – zgodnie z definicją – przyszła broń przeciwpancerna będzie umożliwiała atak z dowolnego kierunku, co zmusi konstruktorów czołgów do zapewnienia tego samego poziomu ochrony dla całego czołgu, a nie tylko dla jego przedniej części .

Systemy ostrzegania przed opromieniowaniem laserowym

W latach 70. nastąpił dalszy rozwój detektorów. W wyniku tego rozwoju miały one nie tylko ostrzegać przed oświetleniem w zakresie podczerwieni, ale również przed impulsową emisją dalmierzy laserowych i laserowych oświetlaczy celów (znaczników laserowych). Następnym krokiem było połączenie systemu ostrzegania przed opromieniowaniem laserowym z wyrzutniami granatów dymnych. Wystrzelenie granatów dymnych następowało po wykryciu opromieniowania laserowego nieprzyjaciela. Zasłona dymna wytworzona w wyniku tego wystrzału zakłóca linie celowania działonowego wrogiego pojazdu, utrudniając mu trafienie celu. Połączenie systemu ostrzegania przed opromieniowaniem laserowym z wyrzutniami granatów dymnych jako środka przeciwdziałającego, stworzyło najwcześniejszy i wciąż najbardziej rozpowszechniony typ systemu ochrony aktywnej.

Ponownie elementy systemu Stora na czołgu T-80 -system Shtora-1 rozwinięty przez firmę VNII Transmash i produkowany we współpracy z firmą Elers-Elektron składa się między innymi z dwóch elektrooptycznych  emiterów zakłóceń Zenit TshU-1-7, zamontowanych po obu stronach armaty  czołgowej. Naśladują one wiązkę prowadzącą zbliżającego się pocisku  powodując zakłócenie na stanowisku kierowania pociskiem rakietowym. Rys.archiwum

Próby z zastosowaniem tego systemu na czołgu Challenger .....

Zapraszamy do lektury pełnej wersji artykułu.